Culpa miña 

Tempo de lectura: 6 minutos

Culpa miña

Fai unhas semanas a periodista Carla B. Mañas contactou conmigo para contar coa miña opinión no seu artígo titulado «Culpa miña». Creo que quedoulle unha peza súper interesante, onde conta ademais coa voz dunha referente da coeducación como nosa admirada Marian Moreno ou a psicóloga Eva López. Recomendámosvos moito o artigo e regalámosvos nesta entrada as respostas íntegras que din a Carla B. Mañas. ¡Oxalá vos guste!

Cales son os ambientes nos que as mulleres presentan máis sentimento de culpa? Por exemplo, maternidade, coidados, traballo…

A culpa acompaña ás mulleres en todos os ámbitos: traballo, vínculos, maternidade, etc. e ten que ver coas expectativas inalcanzables que a sociedade deposita en nós. Desde a infancia edúcallenos no que Amelia Valcárcel denominou a “lei do agrado”: ser nenas boas, serviciais, pacientes, dóciles e compasivas. É habitual que persoas descoñecidas ínstennos a sorrir ou resalten en nós unha dozura, alegría ou inocencia que non sinalarían nun homólogo home. ¡Incluso en ámbitos laborais!

Se nos ten educado en quea responsabilidade do fogar e a familia, as veces extensible tamén ás amizades, é eminentemente nosa. Agárdase de nosoutras que adiquemos unha carga mental descomunal a todas as tarefas que fan a vida máis doada para a sociedade, pero que en palabras de muchas de nós: «Non me custa traballo».

Non nos custa traballo quedarnos un tempo máis a acabar o informe, non nos custa traballo estar pendentes da cita do dentista, non nos custa traballo ocuparnos do agasallo grupal de tal amizade e cando queremos decatarnos estamos esgotadas. O peor é que sentímonos culpables por estalo, porque á fin e ao cabo fomos nós as que dixemos en primeiro lugar que non nos custaba traballo.

Que consecuencias emocionais ten este sentimento?

A culpa é unha forma de violencia, silencia as nosas percepcións e ideas. Paralízanos e impídenos analizar as situacións con imparcialidade. Acabamos buscando «solucións» que con frecuencia diríxense a máis autoesixencia e o sentimento de non ser o suficiente.

A culpa é sobre todo un mecanismo de control social, mentres lidamos coa culpa de non seguir o réxime que nos aconsella a televisión, de non aplicarnos diariamente a crema anti edade que recomenda a revista ou de non organizar plans fotografiables como os que atopamos nas nosas redes sociais, somos incapaces de desenmascarar os mecanismos que nos afastan da propia aceptación e da nosa felicidade.

É algo individual ou responde a unha estrutura social/familiar?

Todas as persoas somos susceptibles de sentir culpa, pero no caso das mulleres hai unha estrutura patriarcal moi obvia, moi asentada, pero tamén moi estudada, que nos afecta especialmente. Isto non significa que determinadas estruturas familiares ou situacións vitais non poidan acrecentar ou diminuír ese sentimento. Sempre é algo contextual. Para min polo menos, ser feminista ten significado revisar eses sentimientos de culpa e gradualmente ir abandonando algúns deles. Con outras emocións estamos en proceso.

Non é doado porque aprendemos a esixirnos e a esixirlles ás demáis determinadas cousas e é difícil ser conscientes e deter a inercia. Tamén paréceme fundamental sinalar que en ocasións é algo bastante inconsciente. Poño un exemplo moi claro: se non queres facerche cargo de todos os preparativos de nadal, pero ninguén quere corresponsabilizarse e cancélase a reunión familiar, a que é probable que sintas culpabilidade? Así conseguese que nos fagamos cargo de tarefas, actividades ou responsabilidades que deberían ser compartidas, ou non ser.

Fálase da culpa en nais, mulleres adultas, pero observas ese sentimento de culpa nas nenas? A partir de que idade xurde este sentimiento?

Non podo afirmar con rotundidade unha idade, como comentaba antes é un fenómeno que depende moito do contexto. Non me vexo capaz de establecer unha idade concreta. Con todo, na miña experiencia nos obradoiros con infancia e adolescencia, si é observable que conforme as nenas medran van facendo seu ese sentimento de culpabilidade. Non é raro, por exemplo, que se desculpen polo comportamento da clase, mesmo cando elas non formaron parte das interrupcións disruptivas do taller.

Tamén o teñen moi interiorizado no ámbito da parella. É lóxico. Cantas veces escoitamos, a ver se Fulanito coñece a unha moza que lle faga sentar cabeza? Ese mandato de «arranxar» á parella empeza a estar presente desde os primeiros vínculos afectivos.

Como de unida está a culpa ao sentimento de «vergoña»? A que outros sentimientos está unido?

allo o meu punto de vista está intimamente unido ao sentimento de vergoña, á síndrome da impostora, e a todas as emocións e pensamentos que afectan á nosa autoestima, facéndonos crer que non merecemos os nosos logros. Infraestimamos as nosas capacidades e dámoslle unha dimensión aos nosos «fracasos» que en moitas ocasións paralízanos.

Como educar para non sentir culpa?

Esta é unha pregunta moi boa e moi habitual, por exemplo, nos talleres con familias. Moitas nais están preocupadas por educar ás súas fillas a non sentir culpa, pois senten culpables dos discursos que lles escoitan. Somos conscientes da paradoxa?

Para non educar na culpa temos que empezar practicando a autoindulxencia connosco. Hai unha comunidade en liña que se denominan o «Club de las Malas Madres» que coido que fan un estupendo traballo abrazando a idea de que non pasa nada por ser «mala nai». E engadiría, non pasa nada por ser «mala filla», de feito sobre este temazo Blanca Lacasa Carralón publicou fai pouco o marabilloso libro «Las hijas horribles». Tamén estaría ben permitirnos ser de cando en vez «mala amiga», «mala traballadora», e ata «mala feminista», fíxache o que che digo.

ao vez ao final do día descubramos que nin somos tan malas poñendo límites, nin antes eramos especialmente boas asumindo expectativas que non nos pertencen. A mellor forma de educar é sempre co exemplo. Traballemos o sentirnos en paz connosco e moi probablemente estaremos a transmitir que a culpa é unha peaxe que non merece a pena pagar.

Grazas por lernos!

Oxalá che gustara. Estamos moi agradecidas con Carla por contactar e recoller a nosa voz. Se vos gustou animámosvos a compartir e a charlar con amizades, familia e colegas de traballo este tema que tanto nos afecta. Grazas por dedicarnos o teu tempo.

Apertas prismáticas!

Pode que te interese...

Suscríbete á nosa newsletter para estar ao día das novidades prismáticas!